ცხედრის ჩამოსვენება აშშ-დან: შტატის საბუთები და ტრანზიტი

შტატის კანონი და არა ერთი ფედერალური წესი

შეერთებულ შტატებში გარდაცვალების რეგისტრაციას ფედერალური უწყება არ აწარმოებს: ამას თითოეული შტატის სასიცოცხლო ჩანაწერების სამსახური (vital records) აკეთებს, და ფორმები, ვადები თუ მოსაკრებლები შტატიდან შტატამდე განსხვავდება. ნიუ-იორკში, კალიფორნიასა თუ ტეხასში ერთი და იგივე ქაღალდი შეიძლება სხვადასხვა სახელით და სხვადასხვა ოფისში ფორმდებოდეს. ამიტომ პირველ საუბარში ოჯახს ზუსტ მისამართს ვეკითხებით: შტატი, ქალაქი და ოლქი (county), სადაც ადამიანი გარდაიცვალა. სწორედ ეს ადგენს, რომელი რეგისტრატორი გასცემს მოწმობას და რომელი შტატის ოფისი დაუსვამს მას აპოსტილს.

Funeral home: ვინ იბარებს ცხედარს ამერიკაში

ამერიკული სისტემის ცენტრში ლიცენზირებული სარიტუალო სახლი და მისი დირექტორი დგას. ის იბარებს ცხედარს საავადმყოფოდან ან სამედიცინო ექსპერტის ოფისიდან, ავსებს გარდაცვალების ჩანაწერის ბიოგრაფიულ ნაწილს, იღებს გადაადგილების ნებართვას და ამზადებს მიცვალებულს ხანგრძლივი გზისთვის. საერთაშორისო გაგზავნისას funeral home ავიაკომპანიისთვის ოფიციალური გამგზავნიც არის. ყველა ამერიკულ ბიუროს არ აქვს საზღვარგარეთ გაგზავნის გამოცდილება, ამიტომ ვთანამშრომლობთ მათთან, ვინც საქართველოსთვის საჭირო ნაკრები უკვე იცის და ოჯახს ზედმეტ მიმოწერას არიდებს.

სამედიცინო ექსპერტი ან კორონერი

თუ გარდაცვალება მოულოდნელი იყო, მოხდა ავარიაში, სამუშაოზე ან სახლში ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე, საქმეს, როგორც წესი, ოლქის სამედიცინო ექსპერტი (medical examiner) ან კორონერი იღებს. სანამ ის ცხედარს არ გაათავისუფლებს, funeral home მომზადებას ვერ დაიწყებს. ზოგჯერ მიზეზის გრაფაში თავდაპირველად მხოლოდ „pending" წერია, ანუ კვლევა გრძელდება, და საბოლოო ჩანაწერი ლაბორატორიული პასუხების შემდეგ ივსება. ამ ეტაპს ოჯახი ვერ დააჩქარებს, თუმცა პარტნიორი ექსპერტის ოფისთან ყოველდღიურ კავშირს ინარჩუნებს და გაცემის დღეს მაშინვე გვატყობინებს.

მოწმობის დამოწმებული ასლები

საზღვარგარეთ გამოსაყენებლად საჭიროა არა უბრალო ქსეროქსი, არამედ შტატის ან ოლქის რეგისტრატორის მიერ დამოწმებული ასლი (certified copy). საავადმყოფოს მიერ გაცემული საინფორმაციო ფორმა ამ მიზნისთვის არ გამოდგება. გირჩევთ, თავიდანვე რამდენიმე დამოწმებული ეგზემპლარი შეუკვეთოთ: ერთი აპოსტილისა და სასახლის თანმხლები პაკეტისთვის, მეორე იუსტიციის სახლისთვის, დანარჩენი ბანკის, დამსაქმებლის, სადაზღვევოსა და სამკვიდრო საქმისთვის. ამერიკიდან დამატებითი ასლის მოგვიანებით გამოთხოვა ოკეანის გადაღმა ფოსტით კვირებს მოითხოვს, ამიტომ ეს მცირე წინდახედულობა მერე ბევრ დროს დაგიზოგავთ.

აპოსტილი შტატის სახელმწიფო მდივნისგან

აშშ ჰააგის 1961 წლის აპოსტილის კონვენციის მონაწილეა 1981 წლიდან, საქართველო კი 2007 წლიდან, ამიტომ ამერიკული მოწმობა საკონსულო ლეგალიზაციას არ საჭიროებს: საკმარისია აპოსტილი. მას იმ შტატის სახელმწიფო მდივნის ოფისი (Secretary of State) სვამს, სადაც მოწმობა გაიცა, და არა ვაშინგტონის რომელიმე სამინისტრო. ზოგ შტატში სასიცოცხლო ჩანაწერების სამსახური მოთხოვნას თავად გადაუგზავნის მდივნის ოფისს, ზოგან კი დამოწმებული ასლი ცალკე უნდა წარადგინოთ. აპოსტილი მხოლოდ დამოწმებულ ასლზე ისმება; ფოტოასლზე დასმულ ბეჭედს ქართული უწყება არ მიიღებს.

საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენლობა აშშ-ში

საქართველოს მოქალაქეებს ამერიკაში ემსახურება საელჩოს საკონსულო განყოფილება ვაშინგტონში და გენერალური საკონსულოები, მათ შორის ნიუ-იორკში; რომელს მიმართავთ, დამოკიდებულია იმაზე, რომელ საკონსულო ოლქში შედის შტატი. ვენის საკონსულო ურთიერთობათა კონვენციით, ადგილობრივი ხელისუფლება უცხოელის გარდაცვალების შესახებ მის საკონსულოს უნდა აცნობებდეს. ოჯახისთვის საკონსულო განსაკუთრებით საჭიროა, როცა გარდაცვლილს ქართული პასპორტი თან არ ჰქონდა და ვინაობა ქართული ბაზით უნდა დადასტურდეს, ან როცა ქართული მხარე სასახლის შემოტანისთვის საკონსულო ცნობას ითხოვს. ამ ნაბიჯს ამერიკული საბუთების პარალელურად ვაწარმოებთ.

„ცნობილი გამგზავნი": ავიაკომპანიის მოთხოვნა

აშშ-ის სატრანსპორტო უსაფრთხოების ადმინისტრაციის (TSA) წესით, ამერიკიდან გამომავალ ადამიანის ნეშტს ავიაკომპანია მხოლოდ „ცნობილი გამგზავნისგან" (known shipper) იღებს, და funeral home ამ სტატუსს თითოეულ გადამზიდავთან ცალკე ფლობს. ეს ნიშნავს, რომ ნათესავს ან მეგობარს სასახლის კარგოს ტერმინალში თავად ჩაბარება არ შეუძლია, თუნდაც ყველა საბუთი ხელთ ჰქონდეს. პარტნიორის შერჩევისას ვამოწმებთ, რომელ ავიაკომპანიებთან აქვს მას ეს სტატუსი, რადგან სწორედ ეს ზღუდავს თუ აფართოებს ხელმისაწვდომ ტრანზიტულ მარშრუტებს.

ტრანზიტი: გადაჯდომა სხვა ქვეყანაში

ამერიკიდან თბილისამდე სასახლე, როგორც წესი, ერთი ან ორი გადაჯდომით მოგზაურობს, ევროპის ან ახლო აღმოსავლეთის რომელიმე დიდი ჰაბის გავლით. თითოეულ ავიაკომპანიას ნეშტის მისაღებად საკუთარი საბუთების სია და პროცედურა აქვს, ხოლო შუალედურ აეროპორტში ტვირთი სხვა რეისზე გადაიტვირთება. ამიტომ მარშრუტს მხოლოდ ფასით არ ვირჩევთ: ვაფასებთ, რამდენად საიმედოა გადატვირთვა და რამდენი საათი რჩება რეისებს შორის. ოჯახს წინასწარ ვაწვდით ორივე რეისის ნომერს და ავიაზედნადების (air waybill) ნომერს, რომ ყოველ ეტაპზე იცოდეს, სად იმყოფება სასახლე.

საბუთების ნაკრები სასახლისთვის

ამერიკული funeral home-ების პროფესიული ასოციაციის რეკომენდაციით, საზღვარგარეთ გაგზავნისას ცხედარს, როგორც წესი, ახლავს:

• დამოწმებული გარდაცვალების მოწმობა აპოსტილით;
• ცხედრის გადაადგილების ნებართვა (burial-transit permit), რომელსაც შტატის მიხედვით ადგილობრივი ჯანდაცვის სამსახური ან რეგისტრატორი გასცემს;
• წერილი, რომ გარდაცვალება გადამდებ დაავადებას არ უკავშირდება;
• ბალზამირების ოსტატის წერილობითი განცხადება (embalmer's affidavit);
• გარდაცვლილის პასპორტი, თუ ის ხელმისაწვდომია;
• funeral home-ის წერილი სასახლის შიგთავსის, რეისისა და მიმღების შესახებ.

ამას ემატება საქართველოს მხარის მოთხოვნები, მათ შორის ჰერმეტულად დალუქული ლითონის შიდა სასახლე გარე ხის კორპუსში. სრულ ჩამონათვალს ყოველ ჯერზე კონკრეტული რეისისთვის ვადარებთ.

თარგმანი ქართულად

ამერიკული ქაღალდები ინგლისურადაა, საქართველოში წარსადგენად კი მათ ქართული თარგმანი და ნოტარიული დამოწმება სჭირდება. თარგმნა უმჯობესია აპოსტილის დასმის შემდეგ, რადგან თავად აპოსტილის ტექსტიც ითარგმნება. ყურადღება მიაქციეთ სახელისა და გვარის ლათინური ჩანაწერის თანხვედრას ქართულ პასპორტთან: ამერიკულ რეესტრებში ხშირად გვხვდება შემოკლებული ან ინგლისურად მორგებული სახელი, დამატებითი მეორე სახელი, ქორწინების შემდეგ შეცვლილი გვარი. ასეთი სხვაობა იუსტიციის სახლში დამატებით კითხვებს იწვევს, ამიტომ მას წინასწარ ვამოწმებთ და, საჭიროებისას, განმარტებით დოკუმენტს ვამზადებთ.

ვადები: რაზეა დამოკიდებული

ზუსტ ვადას წინასწარ ვერავინ დაგპირდებათ. ყველაზე მეტად საქმეს სამი რამ ახანგრძლივებს: სამედიცინო ექსპერტის მიერ ცხედრის გათავისუფლება, დამოწმებული ასლისა და აპოსტილის მიღება კონკრეტულ შტატში და თავისუფალი კარგო ადგილი ტრანზიტულ რეისზე. ამერიკული ფედერალური დღესასწაულები და შაბათ-კვირა სახელმწიფო ოფისების მუშაობას აჩერებს, ხოლო დროის სხვაობის გამო თბილისიდან გაგზავნილი კითხვა ხშირად მეორე დილას იღებს პასუხს. ოჯახს თითოეული ეტაპის დაწყებასა და დასრულებას იმავე დღეს ვატყობინებთ, რომ დაკრძალვის თარიღი რეალურ განრიგზე დაიგეგმოს.

დროის სხვაობა და ყოველდღიური კავშირი

თბილისსა და აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროს შორის რვა ან ცხრა საათის სხვაობაა, დასავლეთ სანაპირომდე კი ის თერთმეტ-თორმეტ საათს აღწევს. როცა ნიუ-იორკში ან ჩიკაგოში სამუშაო დღე იწყება, საქართველოში უკვე საღამოა. ამიტომ ამერიკელ პარტნიორთან საუბრები ხშირად ჩვენი ღამის საათებში მიმდინარეობს, ოჯახს კი ვუთანხმებთ ერთ ფიქსირებულ დროს, როცა დღის შეჯამებას მიიღებს. ასე ახლობლებს ტელეფონთან ღამეების გათენება არ უწევთ, და ყოველი სიახლე ერთ მოკლე, გასაგებ შეტყობინებაში მოდის.

კრემაცია ამერიკაში და ურნით დაბრუნება

აშშ-ში კრემაცია ფართოდ გავრცელებულია, და ზოგი ოჯახი სწორედ ამას ირჩევს, რადგან ფერფლის გადმოტანა ბევრად მარტივი და იაფია, ვიდრე სასახლის კარგოთი გაგზავნა. ურნის წამოღება ახლობელს ხელბარგშიც შეუძლია. TSA ურჩევს მსუბუქი მასალის, მაგალითად ხის ან პლასტმასის, ჭურჭელს, რომელიც რენტგენზე გამჭვირვალედ ჩანს: ოფიცრები ურნას პატივისცემის ნიშნად არასოდეს ხსნიან, გაუმჭვირვალეს კი ვერ გაატარებენ. თან იქონიეთ გარდაცვალებისა და კრემაციის მოწმობები და წინასწარ შეამოწმეთ ავიაკომპანიის პირობები. თბილისში შეგიძლიათ შეარჩიოთ მუდმივი ურნა და დაგეგმოთ ფერფლის დაკრძალვა.

დაზღვევა, დამსაქმებელი და თემის დახმარება

ხარჯის დაგეგმვამდე მოიძიეთ, ჰქონდა თუ არა ახლობელს სამოგზაურო, სიცოცხლის ან დამსაქმებლის მიერ გაფორმებული დაზღვევა. ზოგი პოლისი ნეშტის სამშობლოში დაბრუნებას პირდაპირ ფარავს, თუმცა ხშირად მოითხოვს, რომ სადაზღვევო კომპანია პროცესში თავიდანვე ჩაერთოს. ამერიკაში მცხოვრები ქართული თემი, ეკლესიის მრევლი და კოლეგები ასეთ დროს ხშირად აგროვებენ თანხას. სოციალურად დაუცველი ოჯახებისთვის საქართველოში არსებობს ხარჯის სახელმწიფო ანაზღაურების მექანიზმი, რომლის განაცხადსაც საგარეო საქმეთა სამინისტრო და საკონსულოები იღებენ; მისი მოქმედი პირობები განაცხადამდე გადაამოწმეთ.

ოჯახის საქმეები საქართველოში ლოდინისას

სანამ ამერიკული მხარე საბუთებს აფორმებს, თბილისში ოჯახს საკმაო საქმე აქვს. შეარჩიეთ სასაფლაო და შეათანხმეთ ადგილი, მოძღვართან დააზუსტეთ წესის აგების დღე, გადაწყვიტეთ, სად გაიმართება პანაშვიდი და ქელეხი. მოამზადეთ ნათესაობის დამადასტურებელი საბუთები და ნოტარიული მინდობილობა, თუ ის ჯერ არ გაგიფორმებიათ. დაკრძალვის დღე საჯაროდ მხოლოდ მაშინ გამოაცხადეთ, როცა სასახლე რეისზე დაჯდება და ჩამოფრენის დრო დადასტურდება: ოკეანისგადაღმა მარშრუტზე ერთი გადადებული ფრენაც კი მთელ განრიგს ცვლის.

დახვედრა თბილისის აეროპორტში და იუსტიციის სახლი

თბილისში ჩამოსული სასახლე სატვირთო ტერმინალში საბაჟო პროცედურას გადის, რისთვისაც ავიაზედნადები, გარდაცვალების მოწმობა და თანმხლები ქაღალდებია საჭირო. ჩვენი წარმომადგენელი დეკლარაციას აფორმებს, ხოლო კატაფალკა სასახლეს სახლში, ეკლესიაში ან დარბაზში მიაცილებს. ამის შემდეგ ნათარგმნი და აპოსტილით დამოწმებული ამერიკული მოწმობა იუსტიციის სახლში რეგისტრირდება, და ოჯახი ქართულ გარდაცვალების მოწმობას იღებს, რომელიც მემკვიდრეობის, ბანკისა და პენსიის საკითხებისთვის დასჭირდება.

ფასი და რა ცვლის მას

ჩამოსვენება აშშ-დან ან კანადიდან 9 000 ₾-დან იწყება. საბოლოო თანხაზე მოქმედებს შტატი და ქალაქი, რადგან funeral home-ების ტარიფები რეგიონებში განსხვავდება; მანძილი უახლოეს საერთაშორისო აეროპორტამდე; ტრანზიტული მარშრუტი და სასახლის წონა, რომლითაც ავიაკომპანია კარგოს ანგარიშობს; ასევე ექსპერტის ოფისში შენახვის დღეები. თუ ამერიკული ნაწილი ოჯახმა თავად მოაგვარა, ნათესავის ან ადგილობრივი ბიუროს დახმარებით, შეგვიძლია მხოლოდ თბილისის აეროპორტში დახვედრა და საბაჟო გაფორმება ავიღოთ, რაც 600 ₾-დან ღირს. სრული პაკეტი აღწერილია გვერდზე რეპატრიაცია.

პარტნიორი ბიურო და ერთი კოორდინატორი

ამერიკაში ჩვენი პარტნიორები ადგილობრივი ლიცენზიით მუშაობენ, ჩვენ კი ქართულ მხარეს ვფარავთ და ორ ენასა და ორ სისტემას შორის შუამავლის როლს ვასრულებთ. ოჯახი ქართულად ერთ კოორდინატორს ესაუბრება, ის კი funeral home-თან, ექსპერტის ოფისთან, საკონსულოსა და ავიაკომპანიასთან ურთიერთობს. თუ ამერიკაში ნათესავი ან მეგობარი ცხოვრობს, მას ვთავაზობთ კონკრეტულ და მცირე როლს, მაგალითად პასპორტის მიტანას ან ტანსაცმლის გადაცემას, რომ ბიუროკრატიაში არ ჩაითრიოს. ყოველი ხარჯი წერილობით ფიქსირდება, ამერიკული ქვითრები კი ოჯახს გადაეცემა.

ხშირად დასმული კითხვები